FIP Zorgcontact maakt van personenalarmering innovatieve e-healthoplossing

18 maart 2022

Steeds meer psychiatrische cliënten wonen thuis, vaak onder begeleiding van een hulpverlener die een oogje in het zeil houdt. Ook daar kan zich een crisissituatie voordoen. Tijdens de reguliere ‘kantoortijden’ van een behandelteam is een telefoontje met de behandelaar gauw genoeg gedaan. Buiten die tijden kon de patiënt alleen via de eigen huisarts nog alarm slaan, met gedwongen opname als regelmatig gevolg. Kan het anders? Ja, met FIP Zorgcontact, een uniek initiatief in ggz-land van Florence, Incluzio en Parnassia Groep. Cliënten die ’s avonds en in het weekend alarmeren krijgen een gespecialiseerde hulpverlener aan de lijn die de situatie kan de-escaleren. De resultaten van een pilot in Den Haag zijn opzienbarend. 

Acht jaar is Jannie de Graaf (niet haar werkelijke naam) al alcoholvrij. ‘De ene dag gaat het makkelijker dan de andere’, zegt zij eerlijk. ‘Maar als ik weer eens moeite heb, dan pak ik mijn kaart met tips erbij en zie ik dat ik in zo’n geval even naar buiten moet. En als het dan nog niet over is, is het zo’n fijn gevoel dat ik altijd even kan bellen!’ Jannie is een goed voorbeeld van de beoogde toepassing van FIP Zorgcontact: thuiswonende psychiatrische cliënten 24/7 de mogelijkheid geven om met een hulpverlener te spreken.

Door bezuinigingen is het aantal bedden in klinieken sterk afgenomen. Daardoor wonen meer mensen die psychiatrische zorg nodig hebben thuis. Een andere mogelijkheid dan bellen met de dienstdoende huisarts was er bij een dreigende crisis niet. Alleen bij een acute crisis kan de huisarts een beroep doen op de ongeplande acute zorg. Goede zorg om een dreigende situatie te kunnen de-escaleren was er niet en in dit vacuüm opereert FIP Zorgcontact. Door FIP Zorgcontact kunnen nu psychologische hulpvragen ook buiten kantoortijd adequaat worden afgehandeld. De juiste zorg op de juiste plaats voor de patiënt, met als doel om acute crisissen zoveel mogelijk te voorkomen.

FIP Zorgcontact
Een webinar over domein overstijgende samenwerking bij zorg op afstand was het begin van de  samenwerking tussen Florence, Parnassia Groep en Incluzio. De samenwerking levert in de vorm van FIP Zorgcontact zelfs een concreet resultaat op. Incluzio hoeft er niet ver voor van huis. Met De ZorgCentrale heeft de innovatieve zorgaanbieder al ervaring met zorg op afstand opgedaan.

‘Oudste vorm van e-health’
‘Personenalarmering is de oudste bestaande vorm van e-health in Nederland, sinds 1985’, weet innovatiemanager Jet Karreman van Incluzio. ‘Iemand krijgt een persoonlijk device en met een druk op de knop is hulp nabij. De stappen zijn in principe gelijk, maar de toepassing voor ggz patiënten is uniek. We hebben hulpverleners achter de centrale zitten die ervaring hebben in het kunnen afhandelen van psychische hulpvragen. De dienstverlening van personenalarmering is gekoppeld aan het crisissignaleringsplan dat elke patiënt die crisisgevoelig is, zou moeten hebben.


Crisissignaleringsplan
Het crisissignaleringsplan is onderdeel van het succes van FIP Zorgcontact, zegt Ivo Knoester. Als verpleegkundige bij Parnassia Groep maakt hij deel uit van het multidisciplinaire ggz-wijkteam Bohemen- Waldeck, samen met onder andere een maatschappelijk werker, SPV, psychologen en een psychiater. ’Binnen het wijkteam gebruiken we voor iedere patiënt een crisissignaleringsplan met vier fasen. Het is een werkwijze die bewezen waarde heeft. In fase 1 gaat het goed. In fase 2 wordt het al iets minder. In fase 3 moet je gaan kijken wat er moet gebeuren om de crisis af te wenden en zal meestal de zorg opgeschaald moeten worden. En in fase 4 is er sprake van een crisis, wat kan betekenen dat er een klinische opname nodig is.  

Inzicht in het eigen functioneren
Het plan maakt de patiënt samen met de behandelaar. ‘Omdat veel van onze patiënten eerder in crisis zijn geweest, weten we wat de aanleiding hiervoor was en wat de signalen waren. Door samen in gesprek te gaan, krijgt een patiënt inzicht in zijn of haar eigen functioneren. De kaart met de fasen krijgt een patiënt mee naar huis. We willen dat ze die fasen gaan herkennen bij zichzelf. Stel, iemand is in fase 3 heel ongelukkig of hoort stemmen in zijn hoofd. Wat kan de patiënt dan zelf doen? En wat moet hij of zij zeker niet doen?’

Instructie om te communiceren
Een cliënt die niet op eigen kracht een oplossing vindt, kan buiten kantooruren via een spreekluisterverbinding contact maken met een triagist. Ivo: ‘Het is niet de bedoeling dat iemand in fase 1 al contact gaat maken, en in fase 4 zijn we al te laat. Buiten de kantooruren zitten gespecialiseerde triagisten klaar. De hulpverlener heeft het crisissignaleringsplan voor zich, samen met een instructie op welke manier er in gesprek kan worden gegaan, met als doel de dreigende crisis af te wenden. We weten op welke manier je iemand het beste te woord kunt staan, we vermelden bijzonderheden zoals stotteren.’

Het overzicht vervalt in crisissituatie
Met de kaart in handen zou de patiënt zichzelf moeten kunnen de-escaleren. Maar de toegevoegde waarde van een behandelaar aan de andere kant van de lijn is groot constateert Jet. ‘In principe kan de cliënt het zelf. Maar in een crisis vervalt de logica. We weten van ervaringsdeskundigen hoe het eraan toe gaat. “De beslissing of ik ja of nee ga drinken maak ik in één seconde”, vertelde iemand die is afgekickt van zijn alcoholverslaving. Dan heb je iemand nodig die je bij de hand neemt. Daarom moet de mogelijkheid tot alarmering ook heel laagdrempelig zijn.’

Opzienbarende resultaten in pilot
Een pilot onder zestien patiënten van Parnassia Groep loopt inmiddels een jaar, in de wijken Bohemen en Waldeck in Den Haag. De resultaten zijn opzienbarend. In negen van de tien gevallen slagen de FIP-triagisten erin om een alarm te de-escaleren. Twee van de drie patiënten vinden het gebruik van personenalarmering zinvol. ‘Het geeft me een veilig gevoel, ook als ik alleen ben.’ Hetzelfde aantal ervaart het contact met de hulpverlener aan de andere kant prettig en positief. De positieve cijfers zijn zelfs nog geflatteerd, constateert Ivo. ‘Voor een aantal mensen geldt dat personenalarmering een preventieve werking heeft. Voordat zij over een eigen device beschikten kwamen ze vaker in een dreigende crisis terecht. Die mensen hebben baat bij FIP Zorgcontact, maar we zien dat helaas niet altijd terug in de cijfers.’
Opvallend is ook dat de gemiddelde gespreksduur beperkt blijft tot veertien minuten. Ivo: ‘Wat ik hoor is dat de gesprekken heel zorgvuldig worden uitgevoerd. Er wordt echt goed geluisterd naar mensen. Ik denk dat een triagist met het plan en de bejegeningswijze van mensen in een kwartier heel goed werk kan doen. Slechts een enkele keer is het de triagist niet gelukt om de spanning terug te brengen.’

Groter gebied in Den Haag
Door de positieve ervaringen komt nu een groter gebied in Den Haag in aanmerking voor FIP Zorgcontact. Niet voor iedere psychiatrische patiënt is het de oplossing, constateert Ivo. ‘Dit geen oplossing voor mensen die niet op een adequate manier om hulp kunnen vragen.’
Ook al is het initiatief gestimuleerd door de bezuinigingen, FIP Zorgcontact zou de psychiatrische zorg zelfs kunnen verbeteren denkt Ivo. ‘Als je opgenomen wordt ben je even uit je vertrouwde omgeving. Een patiënt die na een opname weer thuiskomt, moet het dagelijkse leven weer oppakken. Veel liever behandelen we mensen in de thuissituatie, op de plek waar ze wonen en leven.’

‘Dit is gewoon menselijk’
Het project is op Nederlandse schaal uniek, constateert Ivo. ‘FIP Zorgcontact is superuniek. In de reguliere gezondheidszorg bestaat personenalarmering al heel lang. Als iemand uit bed is gevallen komt er daadwerkelijk iemand langs. Maar als iemand figuurlijk dreigt te vallen, was er in de avonden en in de weekends geen oplossing. Als verpleegkundige zie ik echt wel de waarde van FIP Zorgcontact. Het risico met dit soort innovaties is dat de zorg er koud van wordt. Zoals een robot die je pillen verstrekt. Maar dit is gewoon menselijk. Je moet wel een device indrukken, maar je krijgt wel een warm mens aan de lijn die samen met jou gaat kijken hoe het beter kan. Als we met FIP Zorgcontact gedwongen opnames kunnen voorkomen, is dit helemaal mooi’.
Jet: ‘En het leuke is: in de ouderenzorg heeft personenalarmering vaak een negatief imago. Daaraan zie je dat je oud en hulpbehoevend bent. In de ggz wordt het persoonlijke alarm echt gezien als een maatje. Alleen al het hebben van personenalarmering geeft zoveel vertrouwen dat het mensen helpt niet in een crisis te raken. De knop heeft een heel ander imago.’