Hoe Incluzio de sociale buurtteams in Utrecht inrichtte

11 januari 2016

Maatschappelijke veranderingen, nieuwe samenwerkingsverbanden en veranderde wet- en regelgeving. De uitdagingen in de welzijnsbranche zijn talrijk. In deze rubriek belichten we telkens een organisatie die hier op een innovatieve manier mee omgaat. Deze keer: Buurtteams Utrecht Sociaal, onderdeel van nieuwkomer Incluzio. 

'Keukentafelgesprekken, vraagverheldering, een korte interventie en een doorverwijzing. Daar komt het bij de meeste sociale wijkteams op neer. Maar als je het handelingskader van sociaal werkers verbreedt, kunnen zij veel meer meer betekenen. En in veel gevallen zelfs voorkomen dat mensen aanvullende zorg nodig hebben.' Aan het woord is Peter de Visser, directeur van Incluzio en sinds januari 2015 verantwoordelijk voor 18 sociale buurtteams in Utrecht. 'Je kunt protocollen schrijven tot je een ons weegt. Maar uiteindelijk bepalen de medewerkers de kwaliteit van je dienstverlening. Dus moet je ervoor zorgen dat zij hun werk zo goed mogelijk kunnen doen. Dat doe je niet door voor te schrijven hoe ze dat moeten doen en hoeveel tijd ze daarvoor hebben. Dat doe je door te vertrouwen op hun professionaliteit. 

Deze filosofie leverde Incluzio vorig jaar de opdracht van de gemeente Utrecht op om de sociale buurtteams in Utrecht op te zetten. De wens: één (nieuwe) overkoepelende organisatie die vrijwel alle sociale basiszorgvragen in de stad kan oppakken. Peter de Visser: 'Wij gaan uit van de vraag van klanten, niet van vooraf bepaald aanbod. Professionals krijgen alle ruimte om te doen wat nodig is. Daarin laten we hen zo veel mogelijk vrij. Natuurlijk moeten de sociale buurtteams bepaalde resultaten kunnen laten zien, dat is onderdeel van de opdracht. Maar wij schrijven niet voor hóe ze dat volgens ons moeten bereiken en in hoeveel uur dat moet gebeuren.'

Een startende organisatie

Incluzio vormde in totaal 18 sociale buurtteams en bracht deze onder in een nieuwe lokale stichting: Stichting Buurtteams Sociaal. 'In Utrecht liep al een paar jaar een succesvolle pilot met zes sociale buurtteams', vertelt Frank Smulders van Buurtteam Binnenstad. 'In die pilotteams waren medewerkers gedetacheerd vanuit verschillende organisaties. Incluzio nam deze pilotteams allemaal over. De buurtteammedewerkers in deze teams hadden dus een baangarantie en hoefden niet opnieuw te solliciteren op hun functie. Wel konden ze op dat moment kiezen voor een andere wijk.'

Om ook de rest van de vacatures te vullen, nodigde Incluzio zoveel mogelijk sollicitanten uit van andere welzijnsorganisaties in de stad, mede op verzoek van de gemeente. Want de komst van de sociale buurtteams betekende voor veel partijen een enorm werkverlies. Peter de Visser van Incluzio ging zelfs bij medewerkers van andere organisaties langs om zijn visie op de sociale buurtteams toe te lichten. 'Veel mensen werden enthousiast van zijn verhaal', vertelt Frank Smulders. 'En velen kozen vervolgens heel bewust voor de sociale buurteams. En voor het werken in een startende organisatie, met zo min mogelijk vaste kaders en protocollen.' 

Ondernemers in de wijk

Alle 18 sociale buurtteams in Utrecht kregen een eigen buurtondernemer - zoals Frank Smulders dat is voor Buurtteam Binnenstad. Deze buurtondernemers stelden ook hun eigen team samen. 'Mijn functie is vergelijkbaar met die van teamleider', vertelt hij. 'Maar waar de klassieke teamleider vooral intern aanstuurt, richt de buurtondernemer zich ook naar buiten. Een deel van mijn werk is het leggen van contacten met bedrijven en instellingen die iets kunnen betekenen voor mensen in onze wijk.'

Een ander deel van zijn werkzaamheden bestaat uit het begeleiden van de medewerkers en de veranderingsprocessen binnen de zelfsturende teams. 'Mijn voornaamste taak is zorgen dat alle sociaal werkers in mijn team hun werk goed kunnen doen. Enerzijds laat ik medewerkers heel vrij. "Doe maar, kijk of het werkt" zeg ik als ze een idee voorleggen. Anderzijds koppel ik de resultaten terug naar het team. Aan de hand daarvan evalueren en reflecteren we: wat gaat er goed, wat levert dit op, wat kan er beter. Zo blijven we scherp.' Bij een zelfsturend team weet je van tevoren niet hoe het uitpakt, zegt Frank Smulders. 'Gaandeweg moet je met elkaar uitvogelen hoe je het beste samenwerkt. Hoe je wilt vergaderen, bijvoorbeeld. En hoe je een hecht team wordt, waarin iedereen het beste in elkaar naar boven haalt. Dat gaat niet van de ene op de andere dag, dat proces is continu in ontwikkeling.' 

Maandelijkse coaching

Vanaf de start in januari 2015 kregen alle teams een intensieve training vanuit Incluzio. 'In het begin was er vooral aandacht voor de visie en de werkwijze van de sociale buurtteams', vertelt Frank Smulders. 'Daarna zoomden we steeds meer in op individuele medewerkers. Waar komt iemand vandaan? Wat neemt iemand mee uit zijn vorige werk? En wat wil hij of zij graag achter zich laten?' Tot op de dag van vandaag krijgt elk team maandelijks coaching. 'Elk team is anders en heeft een andere dynamiek. Dus is het goed om bepaalde vragen per team op te pakken. Bovendien verschillen de vraagstukken waar teams mee te maken krijgen per wijk. Door teams structureel te begeleiden willen we de nieuwe manier van werken zo goed mogelijk borgen.'

De nieuwe manier van werken was volgens Frank Smulders niet voor alle sociaal werkers meteen even makkelijk. 'Aan het enthousiasme ontbrak het niet. Iedereen had zin in de klus. Maar sociaal werkers zijn in de loop der jaren gewend geraakt aan kaders en protocollen. Nu die wegvielen, voelde dat onwennig. Ook al zagen ze de meerwaarde er wel van in. Toch grepen ze terug naar oude kaders, als een soort houvast.' Sinds de zomer is dat volgens hem veranderd. 'Het nieuwe is eraf. Alle teams staan stevig en medewerkers zijn gegroeid in hun rol. Ze durven steeds meer los te laten en op hun eigen professionaliteit te vertrouwen. Ze pakken de ruimte die ze krijgen en merken dat ze daarmee veel kunnen betekenen voor buurtbewoners. En daar gaat het uiteindelijk om.' 

‘Gaandeweg moet je met elkaar uitvogelen hoe je een hecht team wordt’ - Frank Smulders

‘Vrijheid om te experimenteren’

'Ik was blij toen duidelijk werd dat Incluzio de sociale buurtteams in Utrecht ging aansturen. Ik werkte op dat moment voor het pilotteam in Kanaleneiland-Zuid. Incluzio was een nieuwe partij, zowel in Utrecht als in het sociale domein. Maar ik werd meteen enthousiast door hun verhaal. Incluzio was echt de wijken in gegaan om te weten wat er speelt onder bewoners. Dat gaf mij vertrouwen. "Wij zijn goed in de bedrijfsvoering", zeiden ze van meet af aan. "Van de zorg hebben we niet per se verstand. Maar jullie hebben dat juist wél." Incluzio haalt de expertise echt uit het veld. Dat voel en ervaar ik nog steeds. Als buurtteammedewerker krijg ik alle ruimte om te doen wat nodig is. Zowel van de organisatie als van mijn eigen buurtondernemer. Ik ervaar vrijheid om te experimenteren. Dat vind ik echt geweldig. Soms pakt een idee goed uit, soms niet. Maar dan heb ik tenminste niet eerst een hele methodiek geschreven voor iets wat daarna in praktijk niet blijkt te werken. Vroeger moest ik vooral mijn uren verantwoorden. Dus ging ik elke week bij mensen langs, ook al ging het na een tijdje beter met ze. Dat was nou eenmaal de afspraak. Maar het maakt mensen afhankelijk van de zorg. Onze aanpak met het sociale buurtteam heeft meer effect. Ik zit hier helemaal op mijn plek. Het is ontzettend leuk om te werken in een team met zoveel kennis en ervaring. Als ik zelf weinig met een onderwerp heb, is er altijd wel een collega die er heel bevlogen over kan vertellen. En anders bel ik even met een ander buurtteam. Onder 250 collega's is er altijd wel iemand die me verder kan helpen.' 

Tineke Veldhuizen, sociaal werker van Buurtteam Binnenstad.

Buurtteams Utrecht Sociaal

Incluzio is in Utrecht alleen verantwoordelijk voor de sociale buurtteams, gericht op basiszorg voor zelfstandig wonende volwassenen. De buurtteams voor Jeugd en Gezin worden in Utrecht aangestuurd door een andere partij, Lokalis. Bij de Stichting Buurtteams Sociaal werken zo'n 250 professionals, verdeeld over 18 buurtteams in de stad. 

Blijf op de hoogte van ontwikkelingen in het vak: lees ook de andere artikelen in Ruim Baan.